ვარსკვლავების შესასწავლად სამყაროში საუკეთესო ადგილი დედამიწის მიმდებარე რეგიონია. ბოლოსდაბოლოს, უახლოესი ვარსკვლავი ჩვენი პლანეტიდან სულ რაღაც 150 მილიონი კმ-ით არის დაშორებული: მზე. მისი ყოველდღიური ნათება და ცაზე პროგნოზირებადი მოძრაობა შეიძლება მოსაწყენ, მონოტონურ ელფერს აძლევდეს; მაგრამ ახლოდან დაკვირვებისას ნათელი ხდება, რომ ის მძვინვარე პლაზმის ცეცხლოვანი ქარიშხალია, მასზე პერიოდულად ხდება ანთებები, ხოლო ზედაპირი მუქი ლაქებითაა დაწინწკლული, რომ არაფერი ვთქვათ იმაზე, რომ მზე ჩვენთვის ცნობილი ერთადერთი ვარსკვლავია, რომლის სისტემაშიც სიცოცხლე არსებობს.
კატეგორია: ბუნება & სამყარო
როგორ ცვლის ჯეიმს უების სახელობის ტელესკოპი ასტრონომიას
რაკეტა „არიან-5“ 2021 წლის შობას აფრინდა საფრანგეთის გვიანადან და წაიღო საოცნებო ტვირთი: ჯეიმს უების სახელობის კოსმოსური ტელესკოპი (JWST). ასტრონომები დიდი ხანი ოცნებობდნენ, კოსმოსის სივრცეებში უფრო ღრმად გაეხედათ იმ მომენტამდე, როცა პირველი გალაქტიკები ჩამოყალიბდა; შეეღწიათ მტვრის ღრუბლებში, რათა ვარსკვლავების დაბადება ეხილათ; გამოეკვლიათ ეგზოპლანეტების ატმოსფეროები იმის დასადგენად, არის თუ არა მათზე სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი პირობები. ჯეიმს უების ტელესკოპი 1 წელზე მეტია, რაც კოსმოსში იმყოფება და ამ ოცნებებს თანდათან რეალობად აქცევს.
რატომ განსხვავდება ვენერა ასე ძალიან დედამიწისგან?
(Credit: NASA/JPL-Caltech)
პლანეტების კვლევამ ნათლად გვაჩვენა, რომ მერფის კანონი – „თუკი შესაძლებელია რაიმე ცუდი მოხდეს, მაშინ ის აუცილებლად მოხდება“ – მთელ მზის სისტემაში მოქმედებს. მაგრამ განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ერთ-ერთი პლანეტა – ვენერა.
რა არის კვანტური გადაჯაჭვულობა?
მრავალმა ექსპერიმენტმა აჩვენა, რომ კვანტური მექანიკის ერთ-ერთი უჩვეულო მოვლენა სამყაროს ფუნქციონირების შემადგენელი ნაწილია. ამ ექსპერიმენტების შემოქმედ მეცნიერებს გადაეცათ 2022 წლის ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში.
ნობელის კომიტეტმა აღიარა იმ მეცნიერთა ღვაწლი, რომლებმაც გარდამტეხი წვლილი შეიტანეს ბუნების ერთ-ერთი ყველაზე იდუმალი მოვლენის, კვანტური გადაჯაჭვულობის, გაგებაში.
როგორ დაადგინეს ასტრონომებმა ჩვენი გალაქტიკის ფორმა
მოწმენდილ ღამის ცას თუ დააკვირდებით, მანათობელ ნისლიან ზოლს შენიშნავთ, რომელიც ცის თაღზეა გადაჭიმული.
ათასწლეულების მანძილზე დამკვირვებლები მსჯელობდნენ ჩვენი გალაქტიკის, ირმის ნახტომის, ბუნებაზე. ძველი ბერძნები თვლიდნენ, რომ ზევსმა გადაწყვიტა, ჰერაკლესთვის მძინარე ჰერას ძუძუ ეწოვებინა, რათა მოკვდავ ალკმენესგან შობილ ბავშვს ღვთაებრივი თვისებები შეეძინა. პროცესში ჰერას გაეღვიძა, ჩვილს ხელი კრა და დაღვრილი რძის წვეთებისგან ეს ზოლი წარმოიქმნა. ძველი ეგვიპტელები ირმის ნახტომის რკალს ძროხის რძედ აღიქვამდნენ, ავსტრალიელი აბორიგენები კი – ზეციური სამყაროს მდინარედ.
ჯეიმს უების ტელესკოპით მიღებული პირველი გამოსახულებები გამოქვეყნდა
ჯეიმს უების სახელობის კოსმოსური ტელესკოპი მსოფლიოს წამყვანი კოსმოსური სამეცნიერო ობსერვატორიაა. უების ტელესკოპი ამოხსნის მზის სისტემის საიდუმლოებებს, დააკვირდება შორეული ვარსკვლავების გარშემო მოძრავ პლანეტებს, გამოიკვლევს იდუმალ სტრუქტურებს და ჩვენი სამყაროს წარმოშობას და ჩვენს ადგილს მასში. ჯეიმს უების სახელობის ტელესკოპი საერთაშორისო პროგრამაა, რომელსაც ხელმძღვანელობს ნასა თავის პარტნიორებთან, ევროპულ კოსმოსურ სააგენტოსა (ESA) და კანადის კოსმოსურ სააგენტოსთან (CSA) ერთად. წარმოგიდგენთ ჯეიმს უების ტელესკოპით მიღებულ პირველ 5 გამოსახულებას.
როგორი იქნება სამყაროს აღსასრული?
მეცნიერებამ გამოკვეთა სამყაროს აღსასრულის ოთხი შესაძლო შემთხვევა. მათ ეწოდებათ დიდი გაყინვა, დიდი შეკუმშვა, დიდი ცვლილება და დიდი გახლეჩა.
ჩვენს პლანეტას აღსასრული ელის. უბრალოდ ამას დიდი დრო დაჭირდება. დაახლოებით 6 მილიარდ წელიწადში დედამიწა სავარაუდოდ აორთქლდება, როცა მომაკვდავი მზე წითელ გიგანტად გაფართოვდება და ჩვენს პლანეტას შთანთქავს.
მაგრამ დედამიწა მხოლოდ ერთ-ერთი პლანეტაა მზის სისტემაში, მზე მხოლოდ ერთ-ერთია გალაქტიკის ასეულობით მილიარდი ვარსკვლავიდან და დაკვირვებად სამყაროში ასობით მილიარდი გალაქტიკა არსებობს. რა ბედი ელის მათ? როგორი იქნება სამყაროს აღსასრული?
განაგრძე კითხვა
რა საფრთხეები გველის კოსმოსიდან?
ღია კოსმოსი შორეულ და მიუღწევად ადგილად გვეჩვენება, მაგრამ სინამდვილეში კოსმოსში მომხდარი მოვლენები შესაძლოა ეხმარებოდა ან ხელს უშლიდა დედამიწაზე სიცოცხლის ევოლუციას.
ჩვენ ძლივძლივობით მოვაღწიეთ აქამდე. ევოლუცია ადვილად შეიძლებოდა, სხვა გზით წარმართულიყო და ასე რომ არ მოხდა, გარკვეულწილად უჩვეულო და შემთხვევითი მოვლენების გამოა. დედამიწაზე სიცოცხლეს მრავალი მოულოდნელობა, უცნაური შემთხვევა და კატასტროფა დახვდა წინ, დაწყებული უეცარი გამყინვარების პერიოდებიდან დამთავრებული ასტეროიდების ცვენით – და ჩვენ პირდაპირი შედეგი ვართ იმისა, თუ როგორ გაუმკლავდა სიცოცხლე ამ გაუთვალისწინებელ შემთხვევებს.
ფარდობითობის თეორიის მტკიცებულებები ყოველდღიურ ცხოვრებაში
ფარდობითობა მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მეცნიერული თეორიაა. ალბერტ აინშტაინის მიერ 1905-1915 წლებში ჩამოყალიბებული ფარდობითობის სპეციალური და ზოგადი თეორიები ხსნის საგანთა ქმედებებს დროსა და სივრცეში და შესაძლებელი ხდება ისეთი რამეების წინასწარმეტყველება, როგორიცაა შავი ხვრელების არსებობა, გრავიტაციის გავლენით სინათლის გამრუდება და პლანეტების თავისებურებები ორბიტაზე მოძრაობისას.
ირმის ნახტომის გალაქტიკის საუკეთესო ფოტოები
სამოგზაურო და სათავგადასავლო ფოტოგრაფიის ბლოგმა Capture the Atlas გამოაქვეყნა ირმის ნახტომის ფოტოგრაფიის წლის საუკეთესო ნიმუშები, სადაც მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან დაფიქსირებული ღამის ცის სილამაზე ჩანს.
კრებული 25 საუკეთესო ნამუშევარს მოიცავს. შედეგები ყოველი წლის მაისში ქვეყნდება, რაც ირმის ნახტომზე დაკვირვების სეზონის მიწურულს ემთხვევა.
2022 წლის სია მოიცავს ფოტოებს 12 სხვადასხვა ქვეყნიდან — აშშ, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, ჩილე, არგენტინა, ეგვიპტე, საფრანგეთი, ესპანეთი, სლოვენია, სლოვაკეთი, იაპონია და ჩინეთი — გადაღებულს 14 სხვადასხვა ეროვნების მქონე 25 ფოტოგრაფის მიერ.
ჩრდილოეთის ციალი 