მარჯვენა რობოტმა თვითცნობიერების ტესტის გავლა შეძლო
მეფე ახალ მრჩეველს ეძებს და საამისოდ სამ ბრძენ ადამიანს მოიხმობს სასახლეში. მეფე მათ ეტყვის, რომ თითოეულს დააფარებს ქუდს, რომელიც თეთრი ან ლურჯი იქნება და ქუდებიდან მინიმუმ ერთი ლურჯია. მრჩევლის თანამდებობის მოსაპოვებლად ბრძენმა ადამიანებმა უნდა გაარკვიონ, რა ფერის ქუდი ახურავთ ისე, რომ ერთმანეთს არ დაელაპარაკონ. რამდენიმე წუთის განმავლობაში ჩუმად ჯდომის შემდეგ ერთ-ერთი მათგანი დგება და სწორ პასუხს ამბობს.
დიდმა ადრონულმა კოლაიდერმა (დაკ), რომელიც ცნობილია ჰიგსის ბოზონის აღმოჩენით, კიდევ ერთ აქამდე მიუწვდომელ და უცნაურ ნაწილაკს მიაგნო. მსოფლიოში უდიდეს ნაწილაკების ამაჩქარებელზე მომუშავე მეცნიერთა ჯგუფმა ცოტა ხნის წინ ექსპერიმენტების მეორე სერია დაიწყო, რომელშიც იყენებენ გაცილებით მეტ ენერგიას, ვიდრე 2012 წელს – ჰიგსის ბოზონის აღმოჩენისას. თუმცა ერთ-ერთი ჯგუფი, LHCb (Large Hadron Collider beauty), ამუშავებდა ექსპერიმენტების პირველი სერიიდან მიღებულ ინფორმაციას მილიარდობით ნაწილაკის შეჯახების შესახებ და განცხადება გაავრცელეს ახალი რამის, პენტაკვარკების აღმოჩენის შესახებ.
მოგზაურობა, რომელიც 9 წელი და 4.8 მილიარდი კმ გრძელდებოდა, ორი დღის წინ კულმინაციას მიუახლოვდა, როცა ნასას უპილოტო ხომალდმა New Horizons-მა მიაღწია ჯუჯა პლანეტა პლუტონს, რასაც ამდენს ხანს ელოდნენ. წარმოგიდგენთ 6 საინტერესო ფაქტს, რომლებიც ამ კვირაში ჯუჯა პლანეტის შესახებ New Horizons-ის მეშვეობით შევიტყვეთ:
თითქმის 50 წლის განმავლობაში ვარაუდობდნენ, რომ სუბატომურ ფიზიკაში ჩვენი ამჟამინდელი ცოდნის მიღმა არსებობს მნიშვნელოვანი ნაწილაკი, მაგრამ ამის დამტკიცება რთული იყო.
თუმცა სიტუაცია უკვე შეიცვალა, რადგან მეცნიერთა განცხადებით, მათ აღმოაჩინეს პენტაკვარკი, რომლის არსებობაც პირველად 1960-იან წლებში იწინასწარმეტყველეს. 50 წლიანი ძებნის შემდეგ ნაწილაკის აღმოჩენა მოხერხდა ცერნში, დიდი ადრონული კოლაიდერით ჩატარებულ LHCb (Large Hadron Collider beauty) ექსპერიმენტში.
მარცხნიდან მარჯვნივ: ჰაბლის, ჯეიმს ვებისა და მაღალი გარჩევადობის ტელესკოპები
როცა საქმე ასტრონომიას ეხება, დიდი თითქმის ყოველთვის უკეთესია.
მიუხედავად იმისა, რომ საყოველთაოდ ცნობილი ჰაბლის ტელესკოპი 2018 წელს მასზე სამჯერ დიდი ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპის (JWST) ჩრდილში მოექცევა, ასტრონომები უკვე ალაპარაკდნენ გაცილებით შთამბეჭდავ კოსმოსურ ობსერვატორიაზე, რომლის ფონზეც ორივე მათგანი „სამარცხვინოდ” გამოჩნდება. და რაც ყველაზე ამაღელვებელია, მან შეიძლება განსაზღვროს, რამდენად იშვიათი ან გავრცელებულია სიცოცხლე სამყაროში.
კვანტურ ფიზიკაში, რომელიც ფიზიკური რეალობის ბუნებას სწავლობს, საკმაოდ ბევრი ინტერპრეტაცია შეიძლება გაკეთდეს არსებული ინფორმაციის საფუძველზე. მათგან ყველაზე პოპულარული და გავრცელებულია კოპენჰაგენის ინტერპრეტაცია, რომლის ერთ-ერთი ცენტრალური პრინციპი არის ტალღური ფუნქციის კოლაფსი. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ყოველი მოვლენა არსებობს „ტალღური ფუნქციის” სახით და მოიცავს მოვლენის ყველა შესაძლო შედეგს, თუმცა დაკვირვებისთანავე ხდება მისი „კოლაფსი” და ვიღებთ მხოლოდ ერთ რეალურ შედეგს. მაგალითად, თუკი ოთახს არავინ აკვირდება, მასში მყოფი ობიექტები არსებობენ „კვანტურ სუპერპოზიციაში” – განუსაზღვრელ მდგომარეობაში, რომელიც სავსეა შესაძლებლობებით მანამ, სანამ ვინმე შიგნით არ შეიხედავს და მოახდენს ტალღური ფუნქციის კოლაფსს, შედეგად კი ერთი რომელიმე რეალობა მიიღება.
დამკვირვებლის როლი დიდი ხნის განმავლობაში იყო დავის საგანი მათთვის, ვინც კვანტურ მექანიკას არ ეთანხმებიან. ამ ინტერპრეტაციის ყველაზე ძლიერ კონკურენტს და სავარაუდოდ მეორე ყველაზე პოპულარულ ინტერპრეტაციას სახელი ეწოდება ჰიუ ევერეტის მიხედვით, რომელმაც ის 1957 წელს წამოაყენა. ფართო საზოგადოებაში ევერეტის ინტერპრეტაცია ცნობილია, როგორც მრავალი სამყაროს ინტერპრეტაცია (მსი), რადგან პოსტულატად იღებს მოსაზრებას, რომ ტალღური ფუნქციის კოლაფსი არასდროს ხდება. ის უბრალოდ იტოტება უნიკალურ სამყაროებად და ნებისმიერი სიტუაციის ნებისმიერ შედეგს დამოუკიდებელ ფიზიკურ რეალობად ახორციელებს. მრავალი სამყაროს ინტერპრეტაცია მულტისამყაროს იდეის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს. თუკი გიჭირთ ამ ყველაფრის წარმოდგენა (რომ არაფერი ვთქვათ იმაზე, რომ მას ეთანხმება ბევრი გავლენიანი მეცნიერი, მაგალითად სტივენ ჰოკინგი), ბონუსად წარმოგიდგენთ მის 10 ქვეტექსტს.
რა არის შავი ხვრელი?
შავი ხვრელი არის რეგიონი სივრცეში, სადაც გრავიტაციის ძალა იმდენად დიდია, რომ სინათლეც კი ვერ ახერხებს თავის დაღწევას. ძლიერი გრავიტაციის წარმოქმნის მიზეზი არის მატერიის შეკუმშვა პატარა სივრცეში. მსგავსი რამ შეიძლება მოხდეს ვარსკვლავის სიკვდილისას. შავი ხვრელების ნაწილი სწორედ მომაკვდავი ვარსკვლავებისგან წარმოიქმნა.
გამომდინარე იქიდან, რომ მათ სინათლეც ვერ დაუსხლტება, შავი ხვრელები უხილავია. თუმცა კოსმოსური ტელესკოპები სპეციალური ინსტრუმენტებით ახერხებენ მათ აღმოჩენას. ისინი აკვირდებიან შავ ხვრელთან ძალიან ახლოს მყოფი მატერიისა და ვარსკვლავების ქცევებს.
ეგზოპლანეტა გარს უვლის თავის დედა-ვარსკვლავს, მის ატმოსფეროში გაფილტრული სინათლე კი, რომელიც ჩვენამდე აღწევს, შეიძლება მნიშვნელოვან ინფორმაციას შეიცავდეს მის შემადგენლობაზე და შესაბამისად დასახლებადობის სტატუსზე. ჯერჯერობით სიცოცხლის აღმოსაჩენი ქიმიური ნიშნები მოიცავს წყლის ორთქლსა და ნახშიროჟანგს, თუმცა მომავალში ჯეიმს ვების კოსმოსურმა ტელესკოპმა შეიძლება მოახერხოს ინტელექტუალური სიცოცხლის სამწუხარო ეფექტის – გარემოს დაბინძურების – აღმოჩენა.
რაც უფრო იზრდება და ვითარდება ცივილიზაცია, მისი მოთხოვნა ენერგიაზე მკვეთრად მატულობს მოსახლეობის ზრდისა და სხვადასხვა მექანიზმების სამუშაო საჭიროების გამო. ამის გათვალისწინებით კარდაშევის სკალა ზომავს ცივილიზაციის ტექნოლოგიურ განვითარებას იმაზე დაყრდნობით, რა რაოდენობის გამოყენებადი ენერგიაა მის განკარგულებაში.
ცნობილი ასტროფიზიკოსის, მწერლის, წამყვანისა და მეცნიერების პოპულარიზატორის, ნილ დეგრას ტაისონის მიერ შედგენილი ათეული, რომელშიც შედის მისი საყვარელი ფაქტები სამყაროზე. ტაისონს ეკუთვნის ნაშრომები კოსმოლოგიაზე, ვარსკვლავების ფორმირებასა და ევოლუციაზე და გალაქტიკურ ასტრონომიაზე. დიდი როლი ითამაშა პლუტონის, როგორც პლანეტის შესახებ არსებული შეხედულების გაქარწყლებასა და მისთვის ჯუჯა პლანეტის სტატუსის მინიჭებაში.
ჩრდილოეთის ციალი 