რატომ მოძრაობს დრო მხოლოდ ერთი მიმართულებით?


რატომაა, რომ შეგიძლიათ კვერცხი გატეხოთ, მაგრამ მას ვეღარ გაამთელებთ? ამის გასაგებად სამყაროს დაბადების მომენტი უნდა გამოვიკვლიოთ.

როცა გატეხილი კვერცხის შიგნეულობა ტანისამოსზე გესხმებათ, მისი გარეცხვა და სხვა რამის ჩაცმა გიწევთ. უფრო ადვილი არ იქნებოდა, კვერცხის გატეხვის პროცესი უკუმიმართულებით წასულიყო? ნაჭუჭი გამთლიანდეს, ხოლო ცილა და გული ისევ შიგნით აღმოჩნდეს. თქვენ ისევ სუფთა ხართ, ტანისამოსიც სუფთაა, თმაზეც არ გაქვთ კვერცხის გულის ნარჩენები, თითქოს არც არაფერი მომხდარა.

თითქოს სასაცილოდ ჟღერს, მაგრამ რატომ? მაინც რატომაა შეუძლებელი გატეხილი კვერცხის გამთელება?

განაგრძე კითხვა

რა დაემართება შავ ხვრელში მოხვედრილ ადამიანს?

მძიმე ობიექტები თავად სივრცეს ამრუდებენ

 

ეს შეიძლება ნებისმიერს დაემართოს. შესაძლოა კაცობრიობისთვის ახალი დასახლებადი პლანეტის ძიებაში იყოთ ან უბრალოდ კოსმოსში მოგზაურობთ და არასწორ ადგილას აღმოჩნდით. როგორი გარემოებაც გინდა იყოს, ვეჩეხებით ერთ-ერთ საუკუნოვან კითხვას: რა მოხდება, თუკი შავ ხვრელში აღმოჩნდებით?

იქნებ ფიქრობთ, რომ გაიჭყლიტებით ან ნაწილებად გაიხლიჩებით? რეალობა ამაზე გაცილებით უცნაურია.

განაგრძე კითხვა

სტივენ ჰოკინგი: შავი ხვრელები შესაძლოა სხვა სამყაროში გასასვლელია

stephen-hawking
სტივენ ჰოკინგის თქმით, მან შესაძლოა ახსნა მოუძებნა პრობლემას, რომელიც ასტროფიზიკოსებს 40 წლის განმავლობაში მოსვენებას არ აძლევდა: ინფორმაციის დაკარგვის პარადოქსი.

ათწლეულების განმავლობაში მეცნიერები ბჭობდნენ, რა ემართება ინფორმაციას ვარსკვლავის სიკვდილის შემდეგ, როცა შავი ხვრელი წარმოიქმნება. ცნობილია, რომ ვერაფერი, თვით სინათლეც კი, თავს ვერ აღწევს შავ ხვრელს, რისი მიზეზიც მისი განსაკუთრებით ძლიერი გრავიტაციაა. თუმცა კვანტური მექანიკის მიხედვით ინფორმაციის განადგურება შეუძლებელია. ზოგადი ფართობითობა კი ამბობს, რომ უნდა განადგურდეს. აქედან წარმოიშვა ინფორმაციის დაკარგვის პარადოქსი.

განაგრძე კითხვა

სამყარო კვდება


მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ გალაქტიკები შემაშფოთებელი ტემპით კარგავენ ენერგიას და ადასტურებენ, რომ სამყაროში არსებული მთელი ენერგია საბოლოოდ არაფრად იქცევა. 200 000 გალაქტიკის შესწავლამ აჩვენა, რომ მათ ენერგიის ნახევარი მხოლოდ 2 მილიარდ წელიწადში დაკარგეს. „სამყარო ნელ-ნელა კვდება”, ავისმომასწავებლადაა აღნიშნული ევროპის სამხრეთული ობსერვატორიის განცხადებაში.

განაგრძე კითხვა

3 რამ, რასაც სტივენ ჰოკინგის აზრით კაცობრიობის განადგურება შეუძლია


სტივენ ჰოკინგი უმეტესობისთვის ცნობილია, როგორც შავ ხვრელებსა და გრავიტაციულ სინგულარობებზე ნაშრომების ავტორი, თუმცა საყოველთაოდ აღიარებულმა ფიზიკოსმა სახელი გაითქვა თავისი გულახდილი განცხადებებითაც იმ საფრთხეების შესახებ, რამაც შეიძლება ადამიანთა ცივილიზაციას ბოლო მოუღოს.

განაგრძე კითხვა

ახალი სუპერტელესკოპი დაადგენს, მარტონი ვართ თუ არა სამყაროში

 
მარცხნიდან მარჯვნივ: ჰაბლის, ჯეიმს ვებისა და მაღალი გარჩევადობის ტელესკოპები

 

როცა საქმე ასტრონომიას ეხება, დიდი თითქმის ყოველთვის უკეთესია.

მიუხედავად იმისა, რომ საყოველთაოდ ცნობილი ჰაბლის ტელესკოპი 2018 წელს მასზე სამჯერ დიდი ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპის (JWST) ჩრდილში მოექცევა, ასტრონომები უკვე ალაპარაკდნენ გაცილებით შთამბეჭდავ კოსმოსურ ობსერვატორიაზე, რომლის ფონზეც ორივე მათგანი „სამარცხვინოდ” გამოჩნდება. და რაც ყველაზე ამაღელვებელია, მან შეიძლება განსაზღვროს, რამდენად იშვიათი ან გავრცელებულია სიცოცხლე სამყაროში.

განაგრძე კითხვა

მრავალი სამყაროს თეორიის გასაოცარი ქვეტექსტები


კვანტურ ფიზიკაში, რომელიც ფიზიკური რეალობის ბუნებას სწავლობს, საკმაოდ ბევრი ინტერპრეტაცია შეიძლება გაკეთდეს არსებული ინფორმაციის საფუძველზე. მათგან ყველაზე პოპულარული და გავრცელებულია კოპენჰაგენის ინტერპრეტაცია, რომლის ერთ-ერთი ცენტრალური პრინციპი არის ტალღური ფუნქციის კოლაფსი. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ყოველი მოვლენა არსებობს „ტალღური ფუნქციის” სახით და მოიცავს მოვლენის ყველა შესაძლო შედეგს, თუმცა დაკვირვებისთანავე ხდება მისი „კოლაფსი” და ვიღებთ მხოლოდ ერთ რეალურ შედეგს. მაგალითად, თუკი ოთახს არავინ აკვირდება, მასში მყოფი ობიექტები არსებობენ „კვანტურ სუპერპოზიციაში” – განუსაზღვრელ მდგომარეობაში, რომელიც სავსეა შესაძლებლობებით მანამ, სანამ ვინმე შიგნით არ შეიხედავს და მოახდენს ტალღური ფუნქციის კოლაფსს, შედეგად კი ერთი რომელიმე რეალობა მიიღება.

დამკვირვებლის როლი დიდი ხნის განმავლობაში იყო დავის საგანი მათთვის, ვინც კვანტურ მექანიკას არ ეთანხმებიან. ამ ინტერპრეტაციის ყველაზე ძლიერ კონკურენტს და სავარაუდოდ მეორე ყველაზე პოპულარულ ინტერპრეტაციას სახელი ეწოდება ჰიუ ევერეტის მიხედვით, რომელმაც ის 1957 წელს წამოაყენა. ფართო საზოგადოებაში ევერეტის ინტერპრეტაცია ცნობილია, როგორც მრავალი სამყაროს ინტერპრეტაცია (მსი), რადგან პოსტულატად იღებს მოსაზრებას, რომ ტალღური ფუნქციის კოლაფსი არასდროს ხდება. ის უბრალოდ იტოტება უნიკალურ სამყაროებად და ნებისმიერი სიტუაციის ნებისმიერ შედეგს დამოუკიდებელ ფიზიკურ რეალობად ახორციელებს. მრავალი სამყაროს ინტერპრეტაცია მულტისამყაროს იდეის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს. თუკი გიჭირთ ამ ყველაფრის წარმოდგენა (რომ არაფერი ვთქვათ იმაზე, რომ მას ეთანხმება ბევრი გავლენიანი მეცნიერი, მაგალითად სტივენ ჰოკინგი), ბონუსად წარმოგიდგენთ მის 10 ქვეტექსტს.

განაგრძე კითხვა

შავი ხვრელები

შავი ხვრელი „გედი X-1″ (მხატვრის წარმოსახვა)

რა არის შავი ხვრელი?

შავი ხვრელი არის რეგიონი სივრცეში, სადაც გრავიტაციის ძალა იმდენად დიდია, რომ სინათლეც კი ვერ ახერხებს თავის დაღწევას. ძლიერი გრავიტაციის წარმოქმნის მიზეზი არის მატერიის შეკუმშვა პატარა სივრცეში. მსგავსი რამ შეიძლება მოხდეს ვარსკვლავის სიკვდილისას. შავი ხვრელების ნაწილი სწორედ მომაკვდავი ვარსკვლავებისგან წარმოიქმნა.

გამომდინარე იქიდან, რომ მათ სინათლეც ვერ დაუსხლტება, შავი ხვრელები უხილავია. თუმცა კოსმოსური ტელესკოპები სპეციალური ინსტრუმენტებით ახერხებენ მათ აღმოჩენას. ისინი აკვირდებიან შავ ხვრელთან ძალიან ახლოს მყოფი მატერიისა და ვარსკვლავების ქცევებს.

განაგრძე კითხვა

შავი ხვრელი შეიძლება თეთრ ხვრელად გარდაიქმნებოდეს


სახელის მიუხედავად, შავი ხვრელი ცარიელ ადგილს არ ნიშნავს. შავი ხვრელების უმეტესობა მაშინ წარმოიქმნება, როცა ვარსკვლავი ზეახლად აფეთქებისას კვდება და საკუთარი გრავიტაციის გავლენით კოლაფსს განიცდის. მაგალითად, მზეზე 10-ჯერ მასიური ვარსკვლავის სიკვდილისას მასა შეიძლება შეიკუმშოს ბურთად, რომლის დიამეტრიც ნიუ-იორკის ზომის იქნება. შედეგად წარმოქმნილი გრავიტაციული ველი იმდენად ძლიერია, რომ სინათლეც კი ვერ უსხლტება.

განაგრძე კითხვა

ბნელი მატერია და ბნელი ენერგია


ხილული სამყარო – რომელშიც შედის დედამიწა, მზე, სხვა ვარსკვლავები და გალაქტიკები – შედგება პროტონებისგან, ნეიტრონებისა და ელექტრონებისგან, რომლებიც ატომებად ერთიანდებიან. მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე მოულოდნელი აღმოჩენა ალბათ ის იყო, რომ ეს ჩვეულებრივი, ანუ ბარიონული მატერია სამყაროს მასის მხოლოდ 5%-ს იკავებს.

განაგრძე კითხვა